Pankreas kanseri, pankreas dokusundan köken alan ve genellikle sinsi seyreden, erken evrede belirti vermemesi nedeniyle çoğu zaman ileri aşamada tanı konulan ciddi bir malignitedir. En sık görülen tipi pankreatik duktal adenokarsinomdur ve tüm pankreas kanserlerinin büyük çoğunluğunu oluşturur. Hastalık, biyolojik olarak agresif davranış göstermesi ve erken metastaz eğilimi nedeniyle onkolojide en dikkat edilmesi gereken kanser türlerinden biridir.
Pankreasın Görevi ve Anatomik Yapısı
Pankreas, midenin arkasında yer alan ve hem sindirim hem de hormon üretiminden sorumlu bir organdır.
Ekzokrin fonksiyon: Sindirim enzimleri üretir.
Endokrin fonksiyon: İnsülin ve glukagon gibi kan şekerini düzenleyen hormonları salgılar.
Kanserler genellikle ekzokrin hücrelerden gelişir.
Risk Faktörleri
Pankreas kanseri gelişiminde rol oynayan başlıca faktörler şunlardır:
Sigara kullanımı
Kronik pankreatit
Diyabet (özellikle yeni başlayan diyabet)
Obezite
Aile öyküsü ve genetik mutasyonlar (BRCA1, BRCA2 vb.)
İleri yaş (çoğunlukla 60 yaş üstü)
Sigara, en güçlü çevresel risk faktörlerinden biridir.
Belirtiler
Erken evrede genellikle belirti vermez. Hastalık ilerledikçe şu şikayetler görülebilir:
Sarılık (özellikle pankreas başı tümörlerinde)
Kilo kaybı
İştahsızlık
Sırt ve karın ağrısı
Açıklanamayan diyabet
Yağlı dışkı (steatore)
Sarılık, idrar koyulaşması ve dışkı renginde açılma ile birlikte görülebilir.
Tanı Yöntemleri
Tanıda görüntüleme ve biyopsi önemlidir:
Kontrastlı BT (Bilgisayarlı Tomografi)
MR
Endoskopik Ultrason (EUS)
PET-BT
Tümör belirteci: CA 19-9
Kesin tanı biyopsi ile konur.
Evreleme
Evreleme; tümörün pankreas dışına yayılımı, lenf nodu tutulumu ve uzak metastaz varlığına göre yapılır.
Evre 1: Sadece pankreas içinde
Evre 2: Çevre dokulara veya lenf nodlarına yayılım
Evre 3: Büyük damar tutulumu
Evre 4: Uzak organ metastazı (karaciğer, akciğer vb.)
Tedavi Seçenekleri
Tedavi, hastalığın evresine göre planlanır:
Cerrahi
Erken evrede en etkili tedavi yöntemidir.
Pankreas başı tümörlerinde Whipple ameliyatı uygulanır.
Kemoterapi
Cerrahi öncesi (neoadjuvan) veya sonrası (adjuvan) uygulanabilir.
İleri evrelerde temel tedavi yöntemidir.
Radyoterapi
Seçilmiş hastalarda uygulanır.
Hedefe Yönelik Tedaviler
Genetik mutasyonu olan hastalarda kullanılabilir.
Tedavide Fitoterapinin Destekleyici Rolü
Fitoterapi, kanser tedavisinde temel bir yöntem değil; destekleyici ve tamamlayıcı bir yaklaşım olarak değerlendirilmelidir. Bilimsel olarak kanıtlanmış ana tedaviler cerrahi, kemoterapi ve radyoterapidir. Bununla birlikte bazı bitkisel içeriklerin:
Bağışıklık sistemini destekleyebileceği
Kemoterapiye bağlı yan etkilerin hafifletilmesine katkı sağlayabileceği
Hastanın genel yaşam kalitesini artırabileceği
yönünde çalışmalar bulunmaktadır.